Warszawa - Getto Żydowskie

28 września 1939 Niemcy zajęli Warszawę po trzytygodniowej ofensywie. Spełniły się pierwsze plany Hitlera i przyszedł czas na realizację kolejnych. Według ideologii nazistowskiej, rasa aryjska została stworzona do tego, żeby panować w Europie, rasa słowiańska, żeby niewolniczo pracować. A rasa żydowska – żeby wyginąć.

W listopadzie 1939 w Warszawie w Generalnej Guberni, utworzonej na zajętej przez Niemców części Polski, stopniowo zaczęto wprowadzać ustawy antyżydowskie – między innymi nakazano wszystkim Żydom powyżej dwunastego roku życia nosić na ramieniu opaskę z Gwiazdą Dawida. Był to jednak dopiero początek długiego procesu prześladowań, w wyniku którego Żydzi zdegradowani do rangi niewolników. Zakazano im pracować w kluczowych gałęziach przemysłu i administracji, piec chleb, zarabiać więcej niż 500 złotych miesięcznie, jeździć pociągami i tramwajami, opuszczać granice miasta bez zezwolenia, posiadać złoto i biżuterię. Ponadto wszystkie żydowskie sklepy i przedsiębiorstwa musiały być oznaczone Gwiazdą Dawida. W parze z oficjalnymi dekretami szły poniżenia, pobicia, a nawet nieuzasadnione egzekucje. Żydzi żyli w stanie ciągłego strachu.

Plany wybudowania żydowskiego getta istniały już od początku niemieckiej okupacji, lecz zaczęto je wprowadzać w życie dopiero od października 1940 roku. Wyznaczono niewielką, południowo-wschodnią część Starego Miasta i ewakuowano stamtąd sto trzynaście tysięcy Polaków, by zrobić miejsce dla czterystu tysięcy Żydów. Jedna trzecia mieszkańców Warszawy żyła od teraz na obszarze wielkości 4 kilometrów kwadratowych, który stanowił 2,4% powierzchni miasta. W listopadzie getto zostało odgrodzone od świata wysokim murem, zakończonym drutem kolczastym.

Życie w getcie rozpoczęło się ciężko, ale potem działo się jeszcze gorzej. Na początku istniało tu jeszcze podobieństwo do normalnego miasta: wydawano wewnętrzne czasopisma (nie można było posiadać gazet zza muru), przesiadywano w kawiarniach, prowadzono szkoły. Ci, którym udało się przechować trochę pieniędzy, mogli żyć na przyzwoitym poziomie. Na porządku dziennym było przemycanie żywności do getta – w tym celu przekupywano straże lub kopano podziemne kanały. Natomiast ubożsi wysyłali swoje dzieci na „stronę aryjską”, by stamtąd kradły pożywienie. Oficjalna dzienna racja żywnościowa zawierała 200 kalorii, czyli dziesięć razy mniej niż racja dla Niemców i cztery razy mniej niż dla Polaków.

Z czasem, gdy do getta zwieziono ludzi z pobliskich wiosek i miasteczek, warunki stały się jeszcze gorsze. Bogatszym skończyły się pieniądze na łapówki, a biedni zaczęli masowo umierać z głodu. W dodatku koszmarne warunki sanitarne spowodowały epidemię tyfusu: to w połączeniu z głodem sprawiło, że do kwietnia 1941 roku śmiertelność w getcie wynosiła sześć tysięcy ludzi miesięcznie. Codziennie rano, między czwartą a piątą, karawany zabierały zmarłych: zazwyczaj znajdowano ich na ulicach odartych z odzieży – rodziny zabierały ubrania, by wymienić je na żywność.

Chociaż ludzie w getcie ginęli masowo, rząd w Berlinie chciał, by działo się to jeszcze szybciej. Plan Hitlera, by wywieźć wszystkich Żydów do Afryki, okazał się zbyt kosztowny – toteż na początku 1942 roku zdecydowano się wprowadzić w życie „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”. Między lipcem a wrześniem 1942 trzysta tysięcy mieszkańców getta wywieziono z warszawskiego getta do obozu koncentracyjnego w Treblince. Na początku niewiele osób było w stanie uwierzyć w plotki o obozach śmierci - większość była przekonana, że wywozi się ich do obozu pracy. Jednak w końcu przerażająca prawda wyszła na jaw, dzięki uciekinierom z obozu oraz zagranicznym dziennikarzom i agentom. Sześćdziesiąt tysięcy pozostałych w getcie ludzi musiało uwierzyć w początek ludobójstwa.

19 kwietnia 1943, na wieść o tym, że Niemcy organizują kolejną deportację, w getcie warszawskim wybuchło powstanie. Żydzi wiedzieli, że czeka ich śmierć, pragnęli więc umrzeć z honorem.